Małe pole widzenia
Małe pole (kąt) widzenia to kolejna z przyczyn trudności w czytaniu. Ruch oczu jest ciągiem krótkich, regularnych przeskoków. Oczy przesuwają się od jednego punktu do drugiego, od lewej do prawej strony w skokach zazwyczaj obejmujących jeden wyraz. Informacje w trakcie czytania przyswajane są w trakcie zatrzymań oka tzw. fiksacji.
Pole widzenia to zbiór wszystkich punktów w przestrzeni postrzeganych jednocześnie z punktem, na którym skierowana jest oś widzenia. Omawiając pole widzenia w procesie czytania traktujemy je jako odcinek tekstu mierzony liczbą znaków lub słów spostrzeganych przez oko w trakcie tychże zatrzymań. Badania wykazały, że przeciętny czytelnik zatrzymuje wzrok około 1015 razy czytając tekst złożony ze 100 słów, natomiast osoby szybko czytające zatrzymują się na tej samej linii tylko 2-3 razy.
Aby pozbyć się tej wady czytający powinien:
- zmniejszyć liczbę zatrzymań oka na linii wiersza
- zwiększyć pole widzenia (ilość słów spostrzeganych podczas jednego zatrzymania)
- skrócić czas trwania poszczególnych zatrzymań
Punkty oznaczają, miejsca fiksacji, czyli zatrzymania wzroku, w celu zarejestrowania czytanego wyrazu. Strzałki wskazują kolejne przeskoki oczu pomiędzy zatrzymaniami, elipsy to zakres kąta widzenia w czasie każdego zatrzymania.
Wzrok szybko czytającego przesuwa się płynnie - na rysunku elipsy nakładają się tylko końcami, natomiast na rysunku przedstawiającym ruchy gałek ocznych u niewprawnego czytelnika, elipsy pokrywają się niemal całkowicie, co świadczy o licznych zatrzymaniach i wielokrotnym oglądaniu tego samego wyrazu.
Należy zwrócić uwagę na to, że elipsy w obu przypadkach mają tą samą średnicę, co świadczy o jednakowym polu widzenia u obu czytających. Na powstawanie znaczących różnic w szybkości czytania wpływają różnice w dynamice i rytmice czytania osoba szybko czytająca w płynny sposób potrafi przesuwać swój wzrok po tekście, zaś przeciętny czytelnik, zatrzymuje wzrok wiele razy. Im szersze pole widzenia, tym większa ilość wyrazów postrzegana przez oko w momencie fiksacji (zatrzymania). Wprawni czytelnicy potrafią swoim wzrokiem objąć około 20 znaków od razu. Wyrazy składają się przeważnie z 6 do 8 znaków, co oznacza, iż osoba szybko czytająca jest w stanie objąć jednym spojrzeniem 3 do 4 słowa.
W zwiększeniu pola widzenia stosuje się specjalne ćwiczenia polegające na czytaniu wyrazów zapisanych w formie piramidy rozszerzającej się ku dołowi, wierzchołek piramidy stanowią słowa krótkie 3 4 literowe, zaś jej podstawę kilkuwyrazowe wyrażenia. Wyrazy dłuższe niż 3-4 literowe oraz wyrażenia kilkuwyrazowe oddzielone są punktami, czytając należy przeskakiwać wzrokiem z punktu na punkt (od góry) z wersu na wers. Czas ćwiczenia nie jest określony.
Inną metodą są tzw. lambda tablice, zbudowane ze słów lub cyfr ułożonych w określony sposób, które należy czytać, tak, aby objąć wzrokiem wyrazy rozstawione w pewnej odległości po obu stronach.
Ćwiczenia wykonujemy na dwa sposoby:
- prowadząc oczy pionowo w dół i starając się objąć wzrokiem słowa lub cyfry znajdujące się po lewej i prawej stronie. Początkowo może to sprawiać trudności niewprawnemu czytającemu ale nie należy się poddawać.Próbujemy tak długo, aż uda nam się objąć wzrokiem wszystkie znaki
- patrząc w środek grupy znaków lub słów, zamykamy oczy na kilka sekund, a po ich otworzeniu staramy się dostrzec jak najwięcej znaków z każdej strony. Sposób ten można również zastosować do opisanych wyżej ćwiczeń z "piramidami"
Rozwijaniu szerokiego pola widzenia sprzyjają również ćwiczenia wykorzystujące tzw. Tablice Schultego. Są to kartoniki podzielone na 25 kratek. W każda kratkę wpisana jest liczba od 1 do 25, w układzie nieuporządkowanym. Ćwiczenia w dużej mierze polegają na szukaniu wzrokiem w jak najkrótszym czasie kolejno wszystkich liczb z dowolnej tablicy. Ćwiczenie te ma wpływ na rozwijanie widzenia peryferyjnego, od którego zależy liczba zatrzymań w trakcie czytania.